آموزش وردپرس
dokhtar farari

خلاصه پژوهش اسيب شناسي روسپيگري/سعيد مدني

خلاصه و معرفي از بنفشه رنجی

کتاب «بررسی آسیب‌های اجتماعی- روسپیگری» مطالعه‌ای است در زمینه پدیده روسپیگری که سعید مدنی قهفرخی آن را به نگارش درآورده و در شش فصل تنظیم کرده است. به گفته مدنی برای بررسی پدیده روسپیگری از منظری عمیق و موشکافانه باید رویکرد سه بعدی زیستی- روانی اجتماعی به این پدیده داشت. در فصل اول کتاب مفهوم روسپیگری و سایر مفاهیم مرتبط با آن بررسی و سعی شده به این پرسش‌ها پاسخ داده شود که روسپی کیست؟ و روسپیگری چیست؟ در همین راستا، مدنی به سراغ تعاریف متفاوت از پژوهشگران مختلف می‌رود و به شباهت و تفاوت‌های تعاریف آن‌ها با هم می‌پردازد. مدنی با در نظر گرفتن تعاریف متعدد نتیجه می‌گیرد که می‌توان روسپی را چنین تعریف کرد: زنی که بدون رعایت ضوابط قانونی و شرعی و به عنوان حرفه، امرارمعاش و کسب درامد، در برابر دریافت پول یا کالا، با تن خودش، خدمات جنسی به دیگران ارائه می‌دهد. با این حال، چنانکه که مدنی متذکر می‌شود، بین زن و مردی که خود را در اختیار دیگری قرار می‌دهد فرقی نیست و واژه روسپی بر مردان نیز می‌تواند اطلاق گردد. همچنین نویسنده، زنان روسپی را با مروری بر مطالعات گذشته بر اساس معیارهای متفاوتی مانند محل فعالیت و جذب مشتری، پایگاه اجتماعی و شغلی زنان و شیوه و روش کار روسپیان طبقه‌بندی می‌کند. به عنوان نمونه، کامرانی فکور (۱۳۸۱) روسپیان را با توجه به پایگاه اجتماعی و شغلی زنان به پنج طبقه تقسیم می‌کند: دختران تلفنی، دختران در خانه، زنان خیابانی، زنان خانه‌دار و زنان خیابانی معتاد. در این فصل همچنین، مروری تاریخی بر وضعیت روسپیگری در جهان ارائه شده است. به گفته مدنی «روسپیگری سابقه‌ای دیرین دارد و در اکثر جوامع شناخته شده پیشین وجود داشته است. اما مانند تمام پدیده‌های اجتماعی، تعریف و شکل آن در گذر زمان دگرگون شده است». در رابطه با سیر تاریخی روسپیگری در ایران، مدنی از دوره ایران باستان آغاز می‌کند. به گفته نویسنده، به طور کلی از بدو پیدایش پدرسالاری در ایران، زنان جایگاه خود را از دست دادند و تا قبل از ورود اسلام به ایران به صورت کنیزان و رقاصان در خدمت صاحبان قدرت و حکومت قرار داشتند. با این حال، روسپیگری در ایران کمتر از سایر تمدن‌های کهن رایج بوده است زیرا دین زرتشتی قوانین سختی علیه گناهان جنسی وضع کرده بود. در رابطه با روسپیگری در ایران پس از اسلام، در دوره حکومت عباسیان و پس از آن فساد بالا می‌گیرد و در دوره غزنویان فسق و فجور گسترش بی‌سابقه‌ای می‌یابد. زمان شاه‌عباس نیز فعالیت روسپیان به فراوانی وجود داشت، در دوره قاجار نیز روسپیان وضعیت ثابتی نداشتند. قلعه شهر نو از دوره محمدعلی شاه قاجار شکل گرفت و محمود عرب شغل رونق بخشیدن به تجارت جنسی در آنجا را بر عهده داشت. پس از آن، رضا شاه برای جلوگیری از شیوع بیماری سفلیس، دستور جمع آوری روسپیان و تخریب زاغه‌ها را صادر و شخصی به نام قوام را مأمور بازسازی آن کرد. در دوره پهلوی علاوه بر شهر نو که فحشا به شکل رسمی در آن جریان داشت، در کاباره‌ها، هتل‌ها و خیابان‌ها روسپیان فعالیت می‌کردند. مهم‌ترین پژوهش در رابطه با روسپیگری این دوره مربوط به پژوهش ستاره فرمانفرمائیان (۱۳۴۷) می‌شود. سرانجام سال ۱۳۵۷، قلعه شهر نو به آتش کشیده شد. به گفته مدنی، «بعد از پیروزی انقلاب ابتدا ۱۴ هکتار در شمال دو خیابان قلعه و کوچه‌های آن تخریب شد. از آنجا که فکری بری زنان روسپی نشده بود، آن‌ها به خانه‌های اطراف رفتند و در آنجا فحشا ادامه یافت». در سال ۱۳۶۷ نیز، نیروی انتظامی ۴۰ هکتار از خیابان‌ها و کوچه‌های اطراف محله جمشید را تخریب و ۴۰۰۰ زن را دستگیر کرد که پس از تحقیقات مشخص شد که تنها ۸۰۰ نفر از آن‌ها روسپی بودند. سپس، محله‌ای با نام «غربت» یا «جزیره» شکل گرفت که یکی از مهم‌ترین مراکز فحشا در تهران شد. سرانجام محله غربت با حمله مأموران نیروی انتظامی سال ۱۳۷۹ تخریب شد و ساکنان آن در شهر تهران پراکنده شدند.
فصل دوم کتاب به مروری بر نظریه‌های مختلف درباره روسپیگری اختصاص دارد. نظریه زیست‌شناختی که یکی از نظریه‌های اولیه در مورد جرائم زنان است، تبیین بیولوژیکی از جرائم زنان ارائه می‌دهد. نظریه‌های روان‌شناختی، برای تبیین جرائم زنانه از خصوصیات روانی زنان استفاده می‌کنند. نظریه‌های جامعه‌شناختی بر عوامل اکتسابی مانند آموزش و دیگر عوامل محیطی و نقش آن‌ها در وقوع پدیده مجرمانه تمرکز می‌کند، مانند عوامل اقتصادی و الگوهای رفتاری. نظریه‌های جرم شناختی نیز یکی دیگر از نظریه‌هاست که نویسنده به بررسی آن می‌پردازد. نظریه‌های فمنیستی نیز بر موقعیت نابرابر زنان در جامعه تأکید دارد و استدلال می‌کند که جرائمی که زنان در آن دخالت دارند نتیجه سرکوب و ظلم اجتماعی موجود علیه زنان، وابستگی اقتصادی زنان به مردان یا به نهادها و مؤسسات دولتی است. به عقیده فمنیست‌های مارکسیست، در سیستم سرمایه‌داری مردان زنان را در دو عرصه اقتصادی و بیولوژیکی کنترل می‌کنند و این «در حاشیه بودن مضاعف» توضیحی است بر میزان ارتکاب به جرم کمتر زنان در جامعه سرمایه‌داری. همچنین به عقیده فمنیست های رادیکال، مردان به گونه‌ای اجتماعی می‌شوند که امیال و نیازهای جنسی معینی داشته باشند و احساس کنند به عنوان یک حق استحقاق برآورده شدن این نیازها و امیال را دارند. زنان نیز به گونه‌ای اجتماعی می‌شوند که به نیازها و امیال جنسی مردان پاسخ بدهند و احساس کنند برآورده کردن این نیاز مردان برای آنان وظیفه است.
فصل سوم با تمرکز بر ویژگی‌های فردی، خانوادگی و اجتماعی روسپیان سعی دارد به این سؤال پاسخ دهد که روسپیان کیستند؟ در رابطه با ویژگی‌های فردی زنان روسپی در ایران مانند سن، تحصیلات، محل تولد، وضعیت دارایی، وضعیت مالی منزل و اشتغال به کاری دیگر این نتیجه حاصل می‌شود که طبق جدیدترین آمار در پژوهش مدنی (۱۳۸۶) سن شروع روسپیگری در دامنه حداقل ۸ تا حداکثر ۴۳ سال است. همچنین روسپیگری اختصاص به گروه خاصی از افراد با میزان تحصیلات واحد ندارد و حدود یک سوم زنان روسپی به شغل دیگری غیر از روسپیگری اشتغال دارند. وضعیت خانوادگی روسپیان نیز تحت تأثیر ویژگی‌های والدین؛ پدر و مادر و سابقه طلاق آن‌ها و تعداد اعضای خانواده است. مدنی همچنین به بررسی وضعیت تأهل روسپیان مانند سابقه ازدواج و اجبار در آن، ازدواج موقت و میزان رضایت از زندگی مشترک می‌پردازد. ویژگی همسر نیز یکی دیگر از معیارهای تعریف کیستی روسپیان است.
در فصل چهارم علل و عوامل فردی، خانوادگی و اجتماعی روسپیگری بررسی می‌شود و به زبان ساده‌تر تلاش می‌شود تا به این پرسش پاسخ داده شود که چرا برخی زنان روسپی می‌شوند. به گفته مدنی، قریب به اتفاق صاحب‌نظران و کارشناسان بر این باورند که فقر و نابرابری از عوامل اصلی روسپیگری است. در واقع عوامل گرایش به روسپیگری ممکن است مستقیم یا غیرمستقیم به فقر و یا به وضعیت مالی فرد روسپی مرتبط باشد، عواملی مانند اعتیاد، اعتیاد شوهر و فرار از خانه. مدنی عوامل فردی را به سابقه آزار جنسی و سابقه بیماری روانی تقسیم می‌کند. او همچنین از چگونگی وضعیت خانوادگی، سرپرستی در دوره کودکی، ویژگی‌های شوهر در ازدواج دائم اول به عنوان عوامل خانوادگی تأثیرگذار در شکل‌گیری روسپیگری یاد می‌کند. وضعیت اشتغال، سابقه مصرف مواد، سابقه بازداشت یا زندان و سابقه فرار از منزل و سابقه حضور روسپی در بین دوستان به عنوان عوامل اجتماعی نام برده می‌شوند.
موضوع فصل پنجم رفتارهای پرخطر حاصل از روسپیگری، وضعیت ایدز در ایران، دانش و آگاهی زنان روسپی درباره ایدز و روش‌های پیشگیری از بیماری‌های مرتبط با رفتار جنسی است. مسئله‌ای که به گفته مدنی در مطالعات گذشته توجه چندانی به آن نشده است. اما در سال‌های گذشته با توجه به گسترش موج سوم ایدز، یعنی افزایش تعداد ابتلا به این بیماری از طریق روابط جنسی کنترل‌نشده، به این مسئله توجه بیشتری شده است. همچنین در این فصل میزان آگاهی روسپیان نسبت به راه‌های ابتلا به ایدز، روش‌های پیشگیری نظیر استفاده از کاندوم و شناخت مراکز ارائه خدمات تشخیص، پیشگیری، مشاوره و درمان ایدز و سابقه آزمایش تشخیص ایدز سنجیده شده است. نویسنده تلاش می‌کند تا ارتباط میان برخی موارد ذکر شده بالا با سن، تحصیلات و میزان درآمد روسپیان را توضیح دهد.
فصل ششم به مروری بر نظام‌های مختلف حقوقی، سازوکارهای قانونی و شیوه برخورد متفاوت با پدیده روسپیگری می‌پردازد، برخوردی که به گفته مدنی مبتنی بر درکی است که نظام‌های مختلف حقوقی نسبت به این پدیده دارند. نویسنده یادآور می‌شود که برخورد با پدیده روسپیگری به دلیل پیچیدگی‌های خاصی که دارد کار ساده‌ای نیست چراکه مسئله اصلی این است که روسپیگری جرمی است که با نمونه کلاسیک جرم دارای سه عنصر مجرم، مجنی علیه و عمل مجرمانه، متفاوت است. در روسپیگری، مجرم و مجنی علیه یک نفر است و عمل مجرمانه را مجرم بر خود روا داشته است. در واقع اینجاست که لحاظ کردن شرایطی که فرد را بر آن داشته است که علیه خود جرمی مرتکب شود اهمیت می‌یابد. چرا که فرد، در حالت عادی علیه خود مرتکب جرم نمی‌شود. همینطور که مدنی استدلال می‌کند شکل‌گیری روسپیگری تحت تأثیر عوامل مهم فردی، اقتصادی و اجتماعی قرار دارد. بنابراین، برای حل این مشکل باید به تغییرات اساسی و زیربنایی در ساختارهای سیاسی، فرهنگی و اقتصادی دست زد. به همین دلیل است که اغلب روش‌های سرکوبگرانه حکومت‌ها با استفاده از کیفر و قدرت پلیس به عنوان مبارزه با پدیده‌های این چنینی شکست می‌خورد. همچنین، مدنی با نگاهی به روسپیگری در قوانین ایران به مقایسه قوانین پیش و پس از انقلاب می‌پردازد و به طور مختصر از خلأهای قانونی در این زمینه سخن می‌گوید. روسپیگری در قوانین بین‌المللی، معاهده‌ها و موافقت‌نامه‌ها، پروتکل‌ها از دیگر موضوعات مورد بحث در این فصل است. علاوه بر این، نویسنده به بررسی مقایسه‌ای قوانین ایران با قوانین بین‌المللی می‌پردازد. او مسئله روسپیگری و حقوق بشر را در چهارچوب محورهای زیر بررسی می‌کند؛ روسپیگری و مشروعیت و عدم مشروعیت آن بر پایه ‌شان بشری، روسپیگری و خودفرمان روایی، روسپیگری، استثمار و مناسبات شیء انگارانه، روسپیگری از منظر ایده مالکیت بر بدن و سیاست دولت‌ها در برابر آن. مدنی توضیح می‌دهد که موافقان روسپیگری با تأکید بر حق مالکیت شخص بر بدن خویش و صورت‌بندی روسپیگری به عنوان خریدوفروش خدمات جنسی معین برای مدتی معین سعی دارند برای روسپیگری با تکیه بر مفهوم خودفرمان روایی و انتخاب آزادانه مشروعیت ایجاد کنند. خودفرمان روایی در واقع یکی از انگاره‌های اصلی تئوری لیبرال است. این در حالی است که نظریه‌پردازان فمنیست مخالف روسپی‌گری فرض رضایت در روسپیگری را به چالش می‌کشند و معتقدند آنچه روسپیگری را تداوم می‌بخشد تفاوت قدرت میان زن و مرد و فرودستی زنان و سلطه مردان بر بازار تن‌فروشی و صنعت جنسی است که منجر به شیء انگاری زنان و استثمار آنان می‌شود. نکته اساسی و مهم دیگر این است که به گفته مدنی باید در نظر داشت که به رسمیت شناختن روسپیگری به عنوان یک شغل و حرفه به نظر می‌رسد شرایط بهتری را به واسطه حمایت‌های بهداشتی، جلوگیری از خشونت مشتریان و واسطه‌ها نسبت به روسپیان برای آنان فراهم کند، اما در عین حال پذیرش این موضوع به معنای نادیده گرفته شدن تحمیل‌ها و اجبارهای ساختاری حاکم بر زندگی زنان و نقض حقوق ذاتی آن‌ها به عنوان انسان است.
به طور کل «بررسی آسیب‌های اجتماعی روسپیگری» جمع‌بندی کاملی از مطالعات پیشین در این زمینه نظیر ستاره فرمانفرمائیان (۱۳۴۷)، صدیق سروستانی (۱۳۷۲)، شرافتی پور (۱۳۸۴)، وروایی (۱۳۸۴) ارائه می‌دهد و با افزودن مجموعه یافته‌های خود و همکارانش با عنوان «ارزیابی سریع وضعیت روسپیگری در شهر تهران» (مدنی قهفرخی، شادی طلب، رئیس دانا، ۱۳۸۶) تصویری به روز تر و دقیق‌تر از موضوع ترسیم می‌کند. این کتاب سال ۱۳۹۲ توسط شرکت بین‌المللی پژوهش و نشر یاداوران به چاپ رسید.

منبع: درنگ

http://de-rang.com/1393/11/روسپیگری-در-جهان-امروز/.

همچنین ببینید

Kristiva

شورهای مادرانه‌‌ی ژولیا کریستوا/الیور/ترجمه کشاورزی

نویسنده: کِلی اُلیور / برگردان: مهربان کشاورزی  زیگموند فروید در «درباره‌ی زنانگی» سوال معروف خود را مطرح …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *