مقدمه : در این طرح به بررسی چهار ماهه اثرگذاری ورزش صبحگاهی بر کاهش میزان افسردگی(Depression) دختران کانون اصلاح و تربیت اهواز پرداخته می شود. محدودیت ها و اعمال مهار و کنترل بر رفتار زندانیان منبعی برای اضطراب و افسردگی آنها می گردد.

 (چاندراشکار و چلیپ دی 1985، کلانتر  1376و براتوند 1376) مسأله مهم در این مراکز چالش با این شرایط اختلال زا در زندانیان و راهکارهای مهار و کنترل آنهاست. در این میان نقش ورزش در کاهش سطح اضطراب، تنش و افسردگی مدنظر بوده است. آنچه که هدف نهایی بررسی حاضر می باشد. فرضیه اصلی وجود رابطه معنادار بین میزان ورزش و کاهش سطوح افسردگی در دختران زیر 18 ساله کانون اصلاح و تربیت اهواز است. متغیر اصلی و مستقل مورد بررسی میزان افسردگی اعضای نمونه است که سطح آن با آزمون افسردگی بک (Beck) سنجیده می شود.

روش شناسی پژوهش
در این تحقیق با هدف بررسی تأثیر ورزش بر افسردگی دختران بصورت تصادفی ساده نمونه ای 30 نفره از میان دختران 18 – 13 ساله کانون اصلاح و تربیت اهواز انتخاب شد که ابتدا آزمون افسردگی بک در مورد آنها اجراء سپس تحت فعالیتهای تربیت بدنی مثل نرمشهای صبحگاهی، تنیس و والیبال از سوی مربی ورزش قرار گرفتند. طول دورة فعالیت ورزشی بمدت چهار ماه بوده و در مجموع چهار بار، در پایان هر ماه آزمون بک در مورد آنها اجراء گردید. در مدت اجرای طرح با افت یک نفره نمونه براثر آزادی مشروط(Parole) تعداد نمونه مورد بررسی در آزمون نهایی به 29 نفر رسید. آزمون آماری F  برای تحلیل و مقایسه داده های چهار بار آزمون مورد استفاده قرار گرفت. سطح معناداری داده  ها 99%  در نظر گرفته شد و 28= df محاسبه گردید.
 
نتایج و یافته ها
44% از اعضای نمونه دارای سواد در حد ابتدایی و 21% بی سواد بودند که ضعف شاخصهای توسعه و آسیب پذیری این قشر و خانواده آنها را نشان می دهد. میانگین سنی نمونه 18 سال بود. 75% نمونه مورد مطالعه به جرم رابطه نامشروع و اعمال منافی عفت و 16% به جرم سرقت به زندانها معرفی شده اند که جرم اول را می توان در حیطه جرایم خاص زنان لحاظ نمود. با آزمون آماری F داده های حاصل در مراحل چهارگانه اجرای پرسشنامه بک با اطمینان 99% فرض صفر  H0  مبنی بر عدم وجود تفاوت معنادار بین میانگین آزمونهای پایان هر ماه رد گردید. بدین معنا که آزمون دوم ( پایان ماه دوم ) سطح افسردگی کمتری را نسبت به میانگین اول بدست داد. نتایج آزمون ماه سوم وضعیت افسردگی را بالاتر از میانگین سنجش دوم نشان داده ولی از نتایج آزمون اول پایین تر بود. آزمون پایان ماه چهارم از نتایج میانگینهای سه گانه قبلی وضعیت بهتر را نشان می دهد. جدول نتایج آماری داده های آزمون بک را نشان می دهد:

جدول 1-  میانگین نمرات آزمون افسردگی بک دختران بزهکار
شماره آزمون    اعضای نمونه    میانگین سنی    میانه سواد    نمره آزمون بک    میانگین جرایم
ماه اول    30    18    ابتدایی    25    75% جرایم رابطه نامشروع و 16 % جرایم سرقت
ماه دوم *    29    18    ابتدایی    21    
ماه سوم    29    18    ابتدایی    23    
ماه چهارم    29    18    ابتدایی    20    
*در اول ماه دوم یک نفر از آزمودنی ها به قید آزادی مشروط از اعضای نمونه آماری کاسته شد.

بحث و نتیجه گیری
با توجه به مقادیر حاصل در جدول دو از مقایسه میانگینها و F  حاصل از چهار بار سنجش، فرض صفر H0 رد گردید. این یافته ها اثر گذاری برنامه های ورزشی و نرمشهای صبحگاهی برنامه ریزی شده را برای دختران بزهکار زیر 18 ساله نشان می دهد. این یک یافته امیدوارکننده در مطالعات جرم شناسی(Criminology) و بررسی شخصیت بزهکاران است. می توان با تنظیم و هدایت فعالیتهای بهینه و مطلوب ورزشی در حد امکانات و آیین نامه زندانها، در جهت کنترل فضای آسیب زا و ساختار نظام قدرتمند ندامتگاهی بر اثرگذاری منفی آن در ساخت  شخصیتی زندانیان بطور کلی و دختران زندانی بطور خاص گامی موثر برداشت. هر چند میانگین آزمون بک، سطح افسردگی دختران نمونه را بالاتر از حد متوسط نشان می دهد و در نهایت آنها افرادی با سطح افسردگی بالا هستند؛ ولی اثرگذاری ورزش با آزمون فرضیه این پژوهش نشان داد با همه ناملایمات روانی فضای زندان را می توان امیدوارکننده و قابل تحمل نمود. در کنار عامل اثرگذار ورزش در روحیه و شخصیت زندانیان دختر، مجموعه عوامل محیطی منفی دیگری را می توان فرض نمود که بر کاهش سطح اثرات ورزش در نتایج آزمون ماه سوم نقش داشته اند. این عوامل، ناتوانی در بیان احساسات خلقی (Alexihtymia)، عوامل مداخله گر و اثرگذار مهمی چون وضعیت قضایی-کیفری مبهم و احساس عدم کنترل و نظارت بر وضعیت شخصی- خانوادگی خود در زندان و حضور زندانبانان در تمام مظاهر شخصی آنها، قطع ملاقاتهای برخی خانواده های خود به عنوان اهرمی تنبیهی از سوی والدین اعمال شدند. در واقع تعدادی از اعضای نمونه بدلیل نوع جرم از مدتها قبل توسط خانواده و بستگان طرد شده بودند.
پیشنهاد می شود برای افزایش سطح اثرگذاری ورزش، اقدام به کنترل و مهار مطلوب تر آنها گردد. قبل و در جریان برنامه های ورزش در زندانها با ایجاد جلسات خانواده درمانی با و بدون حضور مددجو سطح آگاهی خانواده ها از اهداف مطالعه و طرح افزایش داده شود. اعمال کنترل و نظارتهای رسمی و مشاهده مستقیم مراقبین زندان در جریان برنامه ورزش کاهش یافته و یا بصورت کاملاً غیرمستقیم و پنهان صورت پذیرد. ایت امر سبب جلوگیری از بروز یا کاهش احساس عدم کنترل و نظارت بر رفتارها و اعمال زندگی شخصی مددجویان می گردد.


منابع           
1-  افشاري، ملكه(1376)سنجش سلامت روان دختران دبيرستان‌هاي شوشتر،پايان‌نامه كارشناسي ارشد روانشناسي. دانشگاه چمران، اهواز
2-  انجمن روانپزشكي آمريكا (1381)راهنماي تشخيصي و آماري بيماريهاي رواني ،ترجمه: نيكخو، محمدرضا و همكاران، انتشارات بنياد، تهران
3-  برات‌وند ، محمود( 1381) تأثير ورزش در عزت‌نفس و پرخاشگري نوجوانان بزهكار كانون اصلاح و تربيت اهواز،مجله اصلاح و تربيت، شماره 101، صص 50-55
4-  پورافكاري ، نصرت‌الله(1376) فرهنگ روانپزشكي-روانشناسي ، جلد اول، چاپ دوم ، نشر فرهنگ معاصر تهران
5-  دادستان، پريرخ(1368) بيماريهاي رواني، انتشارات دريا، تهران
6-  دلاور ، علي(1375)آمار و احتمالات كاربردي،انتشارات رشد،تهران
7-  كلانتر، جهانگير و همكاران(1376)بررسي اثر ورزش بر عمل‌كرد جوانان اهواز آموزش و پرورش استان خوزستان،پژوهشكده آموزش وپرورش استان خوزستان،اهواز
8-  نجاريان ، بهمن(1376) فصلنامه دانشكده علوم تربيتي دانشگاه شهيد چمران اهواز     شماره 7
9-  سرمد، زهره و همكاران(1383)روشهاي تحقيق در علوم رفتاري،چاپ دهم، نشر آگاه، تهران
chandrashkar,ribati chlibady trik (1985) stress and its reduction in teenagers of custodial centers sport vol (6) pp: 256-277
Darline, Ita&Bem, sandara (1992) The effects of sport (swimming&cycling) on depression       of girl teenagers. Psychological Bulletin vol (22) pp15-45


# عبدالرحیم اسدالهی، کارشناس ارشد جامعه شناسی و مدرس دانشگاه جامع علمی کاربردی واحد خوزستان
شاهرخ ولیزاده: کارشناس ارشد روانشناسی و  مدرس دانشگاه جامع علمی کاربردی واحد خوزستان