گردآوری و ترجمه: بهمن باینگانی
پير بورديو (1 اگوست1930 ـ 23 ژانويه 2002) جامعه‏شناس معروف فرانسوي بود كه روش‏هاي كارش را از رشته‏هاي مختلفي وام گرفت: از نظریه هاي فلسفي و ادبي گرفته تا نظریه هاي جامعه‏شناسي و انسان‏شناسي .او بيش از هر چيز به خاطر كتاب معروفش تشخص، نقد اجتماعي داوري، معروف شده است

 كه در آن سعي دارد تا قضاوت‏هاي زيبايي‏شناسانه را به موقعيت‏هاي اجتماعي مرتبط سازد. قابل توجه‏ترين بخش از نظريه‏ي بورديو مربوط به روش است كه نظريه و داده‏هاي تجربي را با هم تركيب مي‏كند و تلاش دارد تا بعضي از مهمترين مناقشه‏ها را در نظريه و تحقيق حل كند و همچنين تلاش مي‏كند تا مشكلات مربوط به فهم سوژۀ درون ساختارهاي عيني را برطرف نمايد ( وی در این در اين فرايند، سعي مي‏كند كه عامليت و ساختار را با هم تلفيق كند).
بورديو همچنين مبدع اصطلاحات و چارچوب‏هاي روش‏شناختي مثل سرمايه‏ي فرهنگي، نمادين و اجتماعي و مفاهيم طبیعت ثانویه، عرصه و خشونت نمادين است. بورديو در كارهايش بر نقش عمل و تضمين در پويايي‏هاي اجتماعي تاكيد مي‏كند. او در پاي نهادن نظريه‏اش از آراء لوديوك وينگنشتاين، موريس مرلوپونتي، ادموند هوسرل، گئورك كانگهايم، كارل ماركس، گاستون باشلارد، ماكس وبر، اميل دوركيم، و نوبرت الياس استفاده نموده است. پاسكال، هنگامي كه بورديو كتاب او را با عنوان ”مراقبه‏هاي پاسكالي“ مطالعه نمود، روي بورديو تاثير بسزايي گذاشت.
بورديو در دنگين (Denguin) (جنوب شرقي پيرنه) در 1930 به دنيا آمد، پدربزرگش يك كشاورز و پدرش كارمند اداره‏ي پست بود. او در سال 1962 با ماري ـ كلر بيزار ازدواج كرد و از او صاحب سه پسر شد، بورديو در دانشسراي عالي شهر پاريس به خواندن فلسفه پرداخت. بعد از فارغ‏التحصيل شدن به مدت يكسال به شغل معلمي روي آورد. در طول جنگ الجزاير براي استقلال در سال‏هاي 1958-1962 و هنگامي كه او در ارتش فرانسه خدمت مي‏كرد تحقيقي قومنگارانه انجام داد كه به او اعتباري در جامعه‏شناسي بخشيد. در سال 1964 مدير مطالعات در اكول پراكتيك دِ اوته اتود شد و بر همين سكو بود كه زندگي حرفه‏ي آينده‏ي او پا گرفت و در سال 1981 جانشين ريمون آرون در كولژ دو فرانس شد( كه قبل از آنها در اختيار موريس هالبواكس و مارسل موس بود). در 1968، همراه لوك بولتانسكي، پژوهش نامه‏ي علوم اجتماعي را راه انداخت و در سال 1993 مركز ملي تحقيقات علمي (CNRS) مدال طلايي را به عنوان عالي‏ترين جايزه به وي اعطا كرد. در 1996 جايزه‏ي گافمن را از دانشگاه كاليفرنيا (بركلي) و در سال 2002 مدال هاكسلي را از انستيتوي انسان‏شناسي روستايي دريافت كرد.
او همواره تلاش مي‏كرد كه ايده‏هاي نظري‏اش را با تحقيق تجربي يعني زندگي روزمره هماهنگ سازد و كار او را مي‏توان جامعه‏شناسي فرهنگي و يا يك نظريه‏ي كنش ناميد.
مشاركت او در جامعه‏شناسي هم نظري و هم تجربي بود. مفاهيم كليدي وي عبارت‏اند از طبيعت ثانويه، عرصه و خشونت نمادين. از نظر بورديو هريك از افراد در يك فضاي اجتماعي چندبعدي موقعيتي را اشغال مي‏كنند. افراد بوسيله‏ي عضويت در طبقه‏ي اجتماعي شناخته نمي‏شوند، بلكه بوسيله‏ي مقداري كه از هر نوع سرمايه در اختيار دارند شناخته مي شوند. بورديو از اينكه نقش يك روشنفكر يا يك دانشمند اجتماعي برج عاج‏نشين را ايفا كند، احساس ناراحتي مي‏كرد. و اگرچه او سرسپرده‏ي، هيچ حزبي نبود، اما به خاطر فعاليت‏ها و دل مشغولي‏هاي سياسي‏اش معروف بود. او از كارگران در مقابل نخبگان سياسي و سرمايه‏داري نئوليبراليسم دفاع مي كرد. به خاطر استقلالش، حتي به عنوان دشمن حزب چپ فرانسه شناخته مي‏شد، حزب سوسياليست فرانسه به گونه‏ي تحقيرآميز اصطلاح چپ بورديوي را استعمال مي‏كرد.
بعضي از نتايج تجربي كارهاي او عبارتند از:
 نشان دادن اين كه علي رغم آزادي آشكار انتخاب در هنر، ترجيحات هنري افراد (مثلاً موزيك كلاسيك، راك يا سنتي)‏به ميزان بسيار زيادي با موقعيت اجتماعي افراد پيوند خورده است.
 نشان دادن اينكه ظرافت‏هاي زباني مثل لهجه، صرف و نحو، هجي كردن و سبك نگارش ـ كه همه از عناصر سرمايه‏ي فرهنگي هستند ـ عامل مهمي در تحرك اجتماعي (مثل گرفتن دستمزد بالا، بدست شغل مناسب) هستند.
پير بورديو در كارهايش تاكيد مي‏كند بر این مسئله تاکید می کند که چگونه طبقات اجتماعي، مخصوصاً طبقات حاكم و روشنفكر، امتيازات اجتماعي‏شان را در طي نسل‏هاي متمادي حفظ مي‏كنند، علي رغم اين افسانه كه در جامعه‏ي پساصنعتي معاصر، برابري فرصت‏ها و تحرك بالاي اجتماعي از طريق آموزش امكان‏پذير است.
بورديو نويسنده‏ي بسيار پركاري بود، كه صدها مقاله و بيش از سي جلد كتاب به رشته تحرير درآورد و تقريباً همه آنها، به انگليسي ترجمه شده است. سبك او در ترجمه‏ي انگليسي فشرده است اما در فرانسه و كشورهاي همسايه‏اش،به استثنايي انگليس، سبك او برازنده و نافذ به شمار مي‏آيد.

تأثيرات
بورديو وامدار بسياري از جامعه‏شناسان كلاسيك است و به نوعي آنها را با هم تركيب نموده است. او از ماكس وبر اهميت نظام‏هاي سلطه و نمادين در زندگي اجتماعي و همچنين مفهوم نظم اجتماعي كه در نهايت توسط او به نظريه‏ي عرصه‏ ترجمه شده است، را وام گرفته است. از ماركس مفهوم سرمايه را اخذ نموده و آن را به همه‏ي صور فعاليت های اجتماعي و نه تنها اقتصاد تعميم داده است. و در نهايت از دوركيم جبريت خاص او را و از مارسل موس و كلودلوي اشتراوس، سبك ساختارگرايانه را به ارث برده است تا بر نقش ساختارهاي اجتماعي در بازتوليد خود تاكيد كند. به هر حال، بورديو به گونه‏ي انتقادي از اين تحليل دوركيمي‏ها براي تاكيد بر نقش عامليت اجتماعي در عمل، در درون ساختارهاي اجتماعي و نظام‏هاي نمادين، استفاده مي‏كند. او علاوه بر اين تاكيد مي‏كند كه بازتوليد ساختارهاي اجتماعي هماهنگ با منطق ساختاري عمل نمي‏كند.
اما نبايد از تاثيرات فلسفي بر بورديو غافل ماند: موريس مرلوپنتي و پديدارشناسي ادموند هوسرل نقش حياتي در تنظيم توجه بورديو به بدن، كنش و تمايلات كنشي (كه در نظريه‏ي بورديو درباره‏ي طبيعت‏ ثانويه يافت مي‏شود) داشته است.
كار بورديو تلاشي است براي فراگذشتن از يك سري گزاره‏هاي كه در علوم اجتماعي وجود دارد (مثل عينيت‏گرايي/ ذهنيت‏گرايي، خرد/ كلان، جبر/ اراده) و اين كار را مخصوصاً با نوآوري‏هاي مفهومي‏اش انجام مي‏دهد. مفهوم طبیت ثانویه، سرمايه و عرصه، در واقع، براي چنين مقاصدي ابداع شده‏اند.

نظريه‏ي بورديو درباره‏ي قدرت و كنش
در مركز كار جامعه‏شناسي بورديو منطقي از كنش وجود دارد كه بر اهميت عمل و كنش در جهان اجتماعي تاكيد دارد. برخلاف سنت عقلانيت، بورديو تاكيد مي‏كند كه مكانيسم‏هاي سلطه و بازتوليد اجتماعي عمدتاً متمركز شده است بر آگاهي عملي و كنش‏هاي كارآمد در جهان اجتماعي، بورديو به شدت با نظريه كنش عقلاني (يا نظريه‏هاي انتخاب عقلاني) كه به گونه‏ي اشتباه در مورد اينكه چگونه عاملان اجتماعي عمل مي‏كنند، بنيان نهاده شده است، مخالفت مي‏كند. به نظر بورديو، عاملان اجتماعي به طور مداوم براساس ملاك‏هاي اقتصادي و عقلاني آشكار تصميم‏گيري نمي‏كنند. بلكه، عاملان اجتماعي با توجه به منطق كنشي آشكار ـ نوعي حس كنشي ـ و حالات بدني عمل مي‏كنند. عاملان اجتماعي براساس ”احساسشان در بازي“ عمل مي‏كنند (احساس يادآوري‏كننده‏ي مفهوم طبيعت ثانوي و ”بازي“ به يادآورنده ي مفهوم عرصه است).
كار جامعه‏شناختي بورديو بيش از هرچيز به تحليل مكانيسم‏هاي بازتوليد سلسله مراتب اجتماعي مربوط است. در تقابل با تحليل‏هاي ماركسيستي، بورديو از دادن اهميت زياد به عوامل اقتصادي انتقاد مي‏كند، و تاكيد دارد كه ظرفيت عاملان اجتماعي در عمل توليدات ذهني‏شان را تضمين مي‏كند و نظام‏هاي نمادين نيز در بازتوليد ساختارهاي اجتماعي سلطه نقش مهمي دارند. آنچه كه بورديو خشونت نمادين مي‏نامد (مشروعيت بخشيدن به ساختارهاي اجتماعي) در تحليل‏هاي جامعه‏شناختي او نقش بسيار مهمي ايفا مي‏كند.
به نظر بورديو، جهان اجتماعي مدرن به ”عرصه‏هاي“ تقسيم شده است. از نظر او، تنوع فعاليت‏هاي اجتماعي باعث پيدايش فضاهاي اجتماعي متنوع و اغلب مستقلي، شده است كه در هركدام از اين عرصه‏ها بر سر گونه‏ي خاصي از سرمايه رقابت وجود دارد. اين عرصه‏ها براساس نوعي سلسله مراتب خاص عمل مي‏كنند و پويايي عرصه‏ها از كشمكش كنشگران اجتماعي كه سعي دارند موقعيت‏هاي مسلط درون عرصه را در اختيار بگيرند، جدا است. در حاليكه بورديو در اجزاء اساسي نظريه‏ي تضاد با ماركسيست‏ها هم عقيده است، اما او در اين فكر كه كشمكش‏هاي اجتماعي تنها به تضادهاي اقتصادي مابين طبقات اجتماعي تقليل نمي‏يابد، از آنها فاصله مي‏گيرد. به نظر او تضادهاي كه در هر عرصه ی اجتماعي رخ مي‏دهد تا اندازه‏اي بسيار زيادي مختص همان عرصه است و قابل تقليل به ساير عرصه‏ها نيست.
پير بورديو، حول مفهوم طبيعت ثانويه، نظريه‏ي دربارة كنش بوجود ‏آورده است كه اثر قابل ملاحظه‏ي در علوم اجتماعي اعمال نموده است. اين نظريه به دنبال اينست كه نشان دهد عاملان اجتماعي راهكارهاي را بوجود مي‏آورند كه با نيازهاي جهان اجتماعي كه در آن زندگي مي‏كنند قابل انطباق است. اين راهكارها ناخودآگاهانه و براساس منطق كنش است.

عرصه و طبيعت ثانويه:

عرصه
بورديو در اين عقيده‏ي وبر سهيم است كه جامعه را نمي‏توان صرفاً براساس طبقات اقتصادي و ايدئولوژي تحليل نمود. قسمت عمده‏ي كار او به نقش مستقل عوامل فرهنگي و آموزشي مربوط مي‏شود. بورديو، در عوض تحليل جوامع براساس طبقات، از مفهوم عرصه استفاده مي‏كند: يك محيط اجتماعي كه در آن افراد مانور مي‏دهند و مشغول به دنبال كردن منابع مطلوبي هستند.
عرصه مجموعه‏ي از موقعيت‏هاي اجتماعي است (مثل حرفه‏ي همچون حقوق) كه از درون براساس روابط قدرت ساختار يافته است (مثل تفاوت قدرت قاضي و وكيل). به طور واضح‏تر بايد گفت كه عرصه يك ميدان اجتماعي براي كشمكش بر سر تخصيص انواع مشخصي از سرمايه است ـ سرمايه از هر نوع كه باشد براي عاملان اجتماعي بااهميت شمرده مي‏شود (مثال آشكار سرمايه‏ي پولي است) عرصه‏ها كه هم بصورت عمودي و هم بصورت افقي سازمان يافته‏اند. به اين معنا كه شباهت زيادي به طبقات ندارند، و اغلب خودسالارند و انواع متفاوتي از بازي اجتماعي را دارا هستند. عرصه‏ي قدرت مخصوص همان عرصه است و كشمكش‏هاي درون آن ”ميزان مبادله‏ي“ شكل‏هاي مختلف سرمايه‏ي نمادين فرهنگي يا جسماني را درون آن عرصه كنترل مي‏كند. عرصه بوسيله‏ي تمايزهاي عقلاني موقعيت كنشگران اجتماعي ساخته مي‏شود و مرزهاي هر عرصه در جاهاي كه تاثيرات عرصه به پايان مي‏رسد، علامت‏گذاري مي‏شود. عرصه‏ها ممكن است به هم پيوسته و يا خودسالار باشند (مثلاً: جدايي قدرت بين قاضي و قانون‏گذار را در نظر بگيريد) و جوامع بسيار پيچيده، جوامع ”بسيار تمايزيافته‏ي“ (more differentiated) هستند كه عرصه‏هاي بسياري دارند. عرصه براساس اصول بنيادي ”ديدن و تقسيم كردن“ (براي مثال تقسيم‏بندي ميان ذهن و بدن يا زن و مرد) يا ”قوانين“ دسته‏بندي تجربه كه بر كنش‏ها و تجارب درون يك ميدان فرمان مي‏راند ساخته مي‏شوند.
هنجارهاي تشكيل‏دهنده يك عرصه اغلب غيرقابل تقليل به هنجارهاي تشكيل دهنده ي ساير عرصه‏ها است. همانطور كه قبلاً ذكر شده است اختلاف بين هنجارهاي عرصه زيبايي‏شناسي سرمايه‏ي فرهنگي را ارزشمند مي‏سازد و موجب ترغيب سرمايه‏ي اقتصادي مي‏شود و هنجارهاي عرصه اقتصادي سرمايه ي اقتصادي را ارزشمند مي‏سازد. عامل‏ها در يك عرصه‏ي مخصوص نه به شيوه‏ي آشكار، بلكه به صورت قبول  شرايط عملی، كه در ”حين انجام بازي“ آشكار مي‏شود، شركت مي‏كنند. پذيرفتن شرايط عرصه و كسب منافع و سرمايه‏هاي تعيين‏شده در عرصه، توهم ناميده مي‏شود.

طبيعت ثانويه
بورديو مفهوم طبيعت ثانويه را از مارسل موس وام گرفته است ـ اگرچه اين مفهوم در آثار ارسطو، نوربرت الياس، ماكس وبر و وادموند هوسرل نيز ديده مي‏شود ـ و از آن به شيوه ي كم و بيش سيستماتيك، در تلاش براي حل مسئله‏ي ريشه‏دار در علوم انساني استفاده مي‏‏كند: عينيت‏گرايي و ذهنيت‏گرايي. طبيعت ثانويه را مي‏توان به عنوان مجموعه‏ي از خصلت‏ها تعريف نمود (طرح‏واره‏هاي پايدار اكتسابي ادراك، تفكر و كنش) عاملان فردي اين طبيعت ثانوي را در پاسخ به شرايط عيني كه با آن روبرو مي‏شوند، بوجود مي‏اورند. از اين راه تئوري‏هاي بورديو ساختارهاي اجتماعي عيني را با به ساختارهاي ذهني يا همان تجربه‏ي ذهني عاملان القاء مي‏كند. زيرا عرصه اجتماعي عيني نيازمندي‏هاي مشاركت‏كنندگانش را براي عضويت، مثل صحبت كردن، در درون عرصه تعيين مي‏كند. بدين وسيله ساختار اجتماعي عيني به مجموعه‏ي مشخصي از خصلت‏هاي جسماني و شناختي آميخته مي‏شود و ساختارهاي ذهني كنش عاملان با ساختارهاي عين و ضروريات موجود ميدان اجتماعي متناسب مي‏شود و يك رابطه‏ي دوكسايي ظهور مي‏كند.
دوكسا (Doxa) اعتقاداتي بدونه فكر، عميق و بنيادي هستند كه در كل جهان بديهي انگاشته مي‏شوند و كنش‏هاي عاملان و عمل فكر كردن در درون يك عرصه خاص را شكل مي‏دهد. دوکساتمايل دارد از تنظيمات اجتماعي عرصه حمايت كند، بنابراين سلطه را مورد حمايت قرار مي‏دهد و موقعيت سلطه را بديهي و قابل قبول تصور مي‏نمايد. از اين رو، مجموعه‏اي از فهم و درك كه طبيعت ثانوي را شكل مي‏دهد تمايل دارد كه ساختارهاي بسياري از عرصه را بازتوليد كند. بنابراين بورديو طبيعت ثانویه را به مثابه كليد بازتوليد اجتماعي به حساب مي‏آورد زيرا طبيعت ثانویه در توليد و تنظيم كنش‏هاي كه زندگي اجتماعي را شكل مي‏دهد، نقش مركزي دارد.
سرمايه‏ي فرهنگي: يك مفهوم جامعه‏شناختي است كه از زماني كه براي اولين بار بوسيله‏ي پير بورديو بيان شد محبوبيت فراواني كسب نموده است.بورديو و ژان-كلود پاسرون براي اولين بار از اين مفهوم در كتاب بازتوليد فرهنگي و بازتوليد اجتماعي استفاده كردند (1973). در اين اثر او تلاش دارد تا تفاوت‏هاي موجود در نتايج تحصيلي نظام آموزشي فرانسه را در طول دهه‏ي 1960 توضيح دهد. اين مفهوم از آن زمان به بعد، به همراه ساير سرمايه‏ها در مقاله اشكال سرمايه (1986) بسط و تشريح بيشتري يافته است؛ همچنين در كتاب‏ طبقه‏ي اشراف (1996) براي مثال بصورت آموزش عالي به كار رفته است. از نظر بورديو، سرمايه همچون يك رابطه‏ي اجتماعي در درون نظام مبادله عمل مي‏كند و اين اصطلاح همه‏ي كالاهاي مادي و نمادین كه در حال حاضر كميابند و ارزش اين را دارند كه  به يك شكل اجتماعي خاص دنبال شوند را دربرمي‏گيرد (به نقل از هاركر، 1990، ص 13) وسرمايه‏ي فرهنگي همچون رابطه‏ي اجتماعي درون يك نظام مبادله عمل مي‏كند كه دربرگيرنده آگاهي فرهنگي انباشته شده است كه قدرت و منزلت به بار مي‏آورد.
در مقاله ”اشكال سرمايه“ (1986) بورديو، ميان سه نوع سرمايه تفاوت مي نهد:
 سرمايه‏ي اقتصادي: در اختيار داشتن منابع اقتصادي (پول، املاك)
 سرمايه‏ي اجتماعي: منابع مبتني بر روابط، عضويت و شبكه از تاثيرات و حمايت‏هاي گروهي. بورديو سرمايه‏ي اجتماعي را چنين تعريف مي‏كند: ”مجموعه‏ي از منابع بالقوه يا بالفعل كه به در اختيار داشتن يك شبكه‏ي پايدار كم و بيش نهادي شده در روابط دو طرفه‏ي آگاهانه و هشيارانه مرتبط است.
سرمايه‏ي فرهنگي: صورت‏هاي آگاهي؛ مهارت؛ آموزش؛ و بطور كلي هر امتيازي كه به شخص منزلت بالايي در جامعه مي‏دهدو دربرگيرنده ي انتظارات بالا مي‏باشد. والدين براي بچه‏ها سرمايه‏ي فرهنگي ،ايستار و آگاهي‏هاي فراهم مي‏كنند كه نظام آموزشي را به يك مكان آشنايي راحت كه در آن مي‏توانند به آساني جايگزين شوند، تبديل مي‏كند.

انواع سرمايه‏ي فرهنگي:
سرمايه‏ي فرهنگي نيز خود به سه قسمت تقسيم مي‏شود:
حالت دروني شده، عينيت يافته و نهادينه شده (بورديو ، 1986: 47) بورديو ميان اين سه نوع سرمايه‏ي فرهنگي تمايز مي‏نهد:
حالت دروني شده:  اين حالت در جايي است كه سرمايه‏ي فرهنگي در افراد دروني شده است و ممكن است هم بصورت ارثي و هم بصورت اكتسابي حاصل شود. به ارث بردن به شيوة ي ژنتيكي نيست بلكه بيشتر به شكل زماني،‏ فرهنگي است و سنت‏ها اغلب اجزاء حالت دروني شده را به ديگري معمولا به وسيله خانواده از طريق جامعه‏پذير شدن اعطاء مي‏كنند. آنها بطور بلاواسطه‏ي مثل يك هديه قابل انتقال نیستند، بلكه به شدت به طبيعت ثانويه مربوط است ـ يعني ويژگي اشخاص و شيوه ي تفكرشان.
 سرمايه‏ي زباني، به عنوان سلطه و ارتباط بازبان تعريف شده است (بورديو، 1990؛ 114) ، به اين معنا كه  نشان‏دهنده‏ي شيوه‏ي سخن گفتن است و مي‏تواند به عنوان شكلي از سرمايه‏ي فرهنگي دروني شده به حساب آيد.
 حالت عينيت يافته: چيزهاي كه در حاكميت هستند مثل وسايل علمي يا آثار هنري. اين ابزار فرهنگي مي‏تواند بصورت فيزيكي (جامد) همچون استفاده كردن از سرمايه‏ي اقتصادي و به گونه‏ي نمادي همچون سرمايه‏ي فرهنگي انتقال يابد .
با اين وجود در حاليكه ممكن است يك نفر سرمايه‏ي فرهنگي عينيت يافته‏ي همچون يك تابلوي نقاشي را در اختيار داشته باشد،ممكن است تنها مصرف‏كننده‏ي نقاشي (با فهم معناي فرهنگي آن) باشند. اگر نوع شايسته‏ي از سرمايه‏ي فرهنگي دروني شده را داشته باشند (كه ممكن است يا ممكن نيست از طريق فروش نقاشي انتقال يابد).
 حالت نهادينه شده: اين حالت به تشخيص نهادينه‏ي سرمايه‏ي فرهنگي كه در اختيار افراد است و اغلب به شكل صلاحيت‏ها و مدارك دانشگاهي درك مي‏شود، اشاره دارد. اين حالت اساساً در ارتباط با بازار كار قرار دارد. اين حالت به آساني تبديل سرمايه‏ي فرهنگي به سرمايه‏ي اقتصادي را با تضمين مقادير پولي شخصي براي سطح نهادي مشخصي از دستاورد، ميسر مي‏سازد.
سرمايه‏ي اجتماعي  مفهومي مركزي در تجارت، اقتصاد، رفتار سازماني، علوم سياسي و جامعه‏شناسي است و به مثابه مزاياي تعريف شده كه بوسيله‏ي موقعيت شخص در ساختار روابط تعيين مي‏شود. اين مفهوم توضيح مي‏دهد كه چگونه بعضي اشخاص در يك موقعيت مشخص از طريق ارتباطاتشان با ساير اشخاص موفقيت‏هاي زيادي بدست مي‏آورند .در واقع مجموعه‏ي متنوع از تعريف‏هاي وابسته به هم از اين اصطلاح وجود دارد كه به عنوان ”چيزي همچون دواي همه دردها“ (پورتز، 1998) براي همه‏ي مسائل مرتبط با جوامع و اجتماعات امروزي توصيف شده است.
در حاليكه جنبه‏هاي متفاوت این مفهوم به همه‏ي رشته‏هاي علوم اجتماعي مربوط است، بعضي‏ها رد(ریشه ی) استفاده‏ي امروزي از اين اصطلاح را به يان جاكوبز در سال 1960 برمي‏گردانند. با اين وجود، او هرگز بطور آشكاري اصطلاح سرمايه‏ي اجتماعي را تعريف نكرد بلكه آن را در مقاله‏ي با ارجاع به شبكه ارزش‏ها، به كار برد. اولين توضيح منسجم اين اصطلاح در سال 1972 توسط پيربورديو صورت گرفت و جيمز كلن تعريف گلين لوريس (Gelennlourys) را در توسعه و مردمي كردن اين مفهوم به كار برد. در اواخر 1990 هنگامي كه بانك جهاني يك برنامه‏ي تحقيقي را به آن اختصاص داد و رابرت پوتنام در كتابش بولينگ يك نفره (Bowling Alone) به آن پرداخت، اين مفهوم بسيار معروف شد. در جامعه‏شناسي، سرمايه‏ي نمادين به آن مقدار از احترام و منزلت كه در اختيار يك شخص است( با توجه به ساختارهاي كه درون آن عمل مي‏كند) گفته مي‏شود. اين مفهوم توسط بورديو ابداع شد و آن را در كتابش تشخص (Distinction) توضيح داد.
سرمايه‏ي نمادين بيان‏كننده هرگونه تفاوت بين اشخاص است. مثلاً دو نفر سرمايه‏ي اقتصادي دارند اما تفاوت در مقداري كه از اين نوع سرمايه دارند، باعث مي‏شود كه سرمايه‏ي نمادينشان با هم متفاوت باشد. سرمايه‏ي نمادين ممكن است به عنوان شاخه يا زيرمجموعه‏ي سرمايه فرهنگي به حساب آيد، و مقدار تمايز از طريق قرينه‏ي زيبايي‏شناسي عالي بدست مي‏آيد. سرمايه‏ي نمادين ممكن است در محيط شناخته شده يا شهري يك شهرك به عنوان بخشي از ارزش‏هاي مبادله‏ي كه مي‏تواند به آن محتوي نمادين نسبت داده شود، جاي داده شده باشد.

آشتي دادن (عرصه) عيني و (طبيعت ثانويه) ذهني 
همانطور كه در بالا اشاره شد، بورديو مفاهيم نظري و روش‏شناختي طبيعت ثانويه و عرصه را به منظور انجام يك گسست معرفت‏شناختي در مسئله قديمي عيني/ ذهني كه در علوم انساني وجود دارد به كار مي‏برد. او در واقع مي خواهد پديدارشناسي و ساختارگرايي را با هم يكي سازد. عرصه و طبيعت ثانویه براي انجام چنين كاري مطرح شده‏اند زيرا آنها مي‏توانند تنها در ارتباط با هم وجود داشته باشند. در حاليكه يك عرصه بوسيله عاملان اجتماعي مختلفي كه در آن مشاركت دارند (طبيعت ثانويه‏شان) ساخته مي‏شود.  طبيعت ثانويه، در واقع نشان‏دهنده‏ي جابه‏جاي ساختارهاي عيني يك عرصه به ساختارهاي ذهني كنش و تفكر عامل است.
روابط بين طبيعت ثانويه و عرصه يك رابطه‏ي دو سويه است. عرصه تنها تا آن زماني وجود دارد كه عاملان اجتماعي دارايي خصلت‏ها و يكسري طرح‏هاي ادراكي هستند كه براي تداوم آن عرصه و معنادار نمودن آن لازم و ضروري است. در مقابل، عاملان از طريق مشاركت در عرصه طبيعت ثانويه‏شان را به منظور كسب دانش مناسبي كه به آنها اجازه مي دهد تا عرصه را تداوم بخشند، به كار مي‏گيرند. طبيعت‏هاي ثانويه ساختارهاي عرصه را تصويب مي‏كنند و عرصه‏ها بين طيبعت ثانويه و كنش وساطت مي‏كنند.
از اين رو، بورديو تلاش مي كند تا با استفاده از مفاهيم عرصه و طبيعت ثانويه تقسيمات بين ذهنيت و عينيت را از بين ببرد. در اينكه آيا او موفق به اين كار شده است يا نه، بحث وجود دارد). بورديو تاكيد مي‏كند كه هر تحقيقي از دو مرحله تشكيل شده است مرحله‏ي اول مرحله‏ي عيني تحقيق است ـ كه در آن رابطه‏ي فضاي اجتماعي و ساختارهاي عرصه بررسي مي‏شود. مرحله‏ي دوم. مرحله تحليل ذهني عاملان اجتماعي است كه در آن خصلت‏هاي عمل و مقوله‏هاي درك و فهم عاملان، که از سكونت عاملان در ميدان ناشي مي‏شود، مورد تحليل قرار مي‏گيرد. تحقيق واقعي، به نظر بورديو، بدونه انجام اين دو مرحله نمي تواند انجام گيرد.

سرمايه‏هاي نمادين و خشونت نمادين
بورديو سرمايه‏ي نمادين (مثل پرستيژ، احترام. حق مورد توجه واقع شدن) را به عنوان يك منبع مهم قدرت در نظر مي‏گيرد. سرمايه‏ي نمادين هر نوع سرمايه‏اي است كه از طريق طرح‏هاي طبقه‏بنديِ از نظر اجتماعي القاء شده دريافت مي‏‏گردد. هنگامي كه كسي كه دارنده‏ي سرمايه‏ي نمادين است برعليه عاملي‏ كه سرمايه‏ي كمتري دارد آن را بكار مي‏برد و درنتيجه‏ي آن به دنبال تغيير كنش‏هايشان هستند، خشونت نمادين را تجربه مي‏كنند. اين موضوع را هنگامي مشاهده مي‏كنيم كه دختري دوست پسرش را به خانه مي‏آورد و والدينش او را مناسب نمي‏دانند. در اين وضعيت دختر با ايما و اشاره‏های كه حامل اين پيغامند كه اجازه ندارد، اين رابطه راادامه دهد روبرو مي‏شود. اما اين دختر هرگز اجبار آشكاري براي قطع اين رابطه مشاهده نمي‏كند. افراد قدرت نمادين و نظام‏هاي معاني (systems of meaning) (فرهنگ) را براي مشروعيت بخشي تجربه مي‏كنند. بنابراين دختر همواره احساس مي‏كند كه مي‏بايست از تقاضاي گفته نشده‏ي والدينش، بدونه توجه به شايستگي‏هاي واقعي خواستگارش، پيروي ‏كند. او وادار مي‏شود كه واقعيت را بصورت نادرست و تحريف شده دريافت نمايد. علاوه بر اين، با دريافت خشونت نمادين والدينش بصورت مشروع، او در پيروي شخصي‏اش شريك است ـ احساس وظيفه در او به طور موثري از توبيخات آشكاري كه نسبت به او انجام مي‏شود، بيشتر است.
خشونت نمادين اساساً تحليل مقوله‏هاي تفكر و تفهم بر عاملان اجتماعي مورد سلطه‏ي است كه مي‏بايست نظم اجتماعي را بپذيرند. خشونت نمادين مشاركت ساختارهاي نيانديشيده‏ي است كه مي‏خواهند ساختارهاي كنش سلطه‏آميز را آماد سازند. بنابراين ساختار سلطه موقعيت را ”حقيقي“ جلوه مي‏دهد. خشونت نمادين به يك معنا، هنگامي كه در شيوه‏هاي بسياري از كنش‏ها و ساختارهاي شناختي افراد دروني مي‏شود و تصور مشروعيت نظم اجتماعي را تحميل مي‏كند از خشونت فيزيكي بسيار كارآمدتر است.
بورديو، در نوشته‏هاي نظري‏اش بعضي واژه‏هاي اقتصادي را براي تحليل فرايند بازتوليد اجتماعي و فرهنگي اينكه چگونه اشكال مختلف سرمايه از يك نسل به نسل بعد منتقل مي‏شود، به كار مي‏گيرد. از نظر بورديو آموزش مثال اعلاء اين فرايند است. به نظر وي، موفقيت آموزشي دربردارنده گستره‏ي محلي از رفتار فرهنگي است كه ظاهراً ويژگي‏هاي غيردانشگاهي همچون لهجه و نحوه‏ي راه رفتن را نيز در برمي‏گيرد. بچه‏هاي خانواده‏هاي مرفه اين رفتار را به راحتي از معلمانشان ياد مي گيرند اما بچه‏هاي خانواده‏هاي محروم ناتوان از يادگرفتن آنند. بناراين بچه‏هاي خانواده‏هاي مرفه با انتظارات معلمان بيشتر جور درمي‏آيند از نظر ملعمان مطيع (docite) لقب مي‏گيرند. اما بچه‏هاي خانواده‏هاي محروم سازگاري با رفتار معلمان را مشكل مي‏يابند و با چالش روبرو مي‏شوند. با اين وجود هردو گروه با آنچه كه به آنها تحميل شده است پرورش مي‏يابند. بورديو، اين مسئله، یا توانايي طبيعي را ـ تمايز ـ در مورد توليد فراوان نيروي كار اجتماعي، تا اندازه‏اي زيادي با تاكيد بر نقش والدين، به كار مي‏گيرد. والدين بچه‏هايشان را با نوعي خصلت‏هاي رفتاري و خصلت هاي فكري پرورش مي‏دهند كه تضمين مي‏كند كه آنها درون نظام آموزشي موفق باشند و بتوانند موقعيت طبقاتي والدينشان را در نظام اجتماعي گسترده‏تر بازتوليد نمايند.
سرمايه‏هاي فرهنگي (مثل مهارت‏ها، مدارك وشايستگي‏ها) نيز مي‏تواند يكي از عوامل كج فهمي و خشونت نمادين باشد. از اين رو بچه‏هاي طبقه‏ي كارگر ممكن است فكر كنند موفقيت‏هاي آموزشي همالانشان در طبقه‏ي متوسط مشروعيت دارد و نابرابري مبتني بر طبقه را به اشتباه ناشي از كار سخت و يا حتي توانايي ”ذاتي“ بچه‏هاي طبقه متوسط بدانند. يك مرحله‏ي اساسي ازاین فرايند تبديل ميراث اقتصادي يا نمادين افراد (مثل لهجه يا پول)به سرمايه‏ي فرهنگي (مثل مدارك دانشگاهي) است ـ فرايندي كه منطق عرصه‏هاي فرهنگي در مقابل آن مي‏ايستد اما نمي‏تواند جلوي آن را بگيرد.

بازتابندگي
بورديو بر اهميت جامعه‏شناسي بازتابنده تاكيد دارد كه در آن جامعه‏شناسان بايد همواره در تحقيق‏شان تاثيرات موقعيت شخصي، مجموعه‏ي ساختارهاي دروني شده و اينكه چگونه اين ساختارها به احتمال زياد عينيت مسئله را تحريف و موجب پيشداوري مي‏شوند، را مدنظر داشته باشند. به نظر بورديو جامعه‏شناس بايد به روش جامعه‏شناسي جامعه‏شناسي عمل كند و در عينيت مشاهده ويژگي‏هاي ذهني خودش را دخالت ندهد. جامعه‏شناس مي‏بايست از موقعيت‏هاي اجتماعي‏اش در درون ميدان آگاهي داشته باشد و شرايطي را كه ساختارها، گفتمان‏ها، نظريه‏ها و مشاهدات را امكان‏پذير مي‏سازد، تشخيص دهد. از اين رو، وي بايد از منافع و علايقش در رشته‏ي دانشگاهي يا جامعه‏شناختي‏ آگاهي داشته باشد و شرايط آشكار و ساختارهاي تفهمي را كه تلويحاً بر كنش‏هايش در درون عرصه تاثير مي‏گذارند،را به حساب آورد. با اين وجود مفهوم بازتابندگي بورديو منحصر به فرد و خود خواهانه نيست، بلكه سهمي از همه‏ي عرصه‏ي جامعه‏شناختي را دربرمي‏گيرد. جامعه شناسي بازتابندگي يك تلاش همه جانبه است كه همه‏ي اين رشته و مشاركت‏كنندگانش را در نظر مي‏گيرد و هدفش افشاء نمودن ساختارهاي نيانديشيده ی از نظر اجتماعي مشروطی است كه زيربناي سازوكار نظريه‏ها و ادراكات مربوط به جهان اجتماعي را تشكيل مي‏دهد.
جامعه‏شناسي پير بورديو را بطور كلي مي‏توان همچون تحقيقي درباره‏ي شرايط پيشابازتابنده‏ي دانست كه اعتقادات و كنش‏هاي خاصي را توليد مي‏كند كه در نظام‏هاي سرمايه‏ي توليد شده است.

علم و بي‏طرفي ارزشي
بورديو اعتقاد دارد كه عينيت استعلايي تنها در شرايط تاريخي خاصي كه براي ظهور آن ضروري است، وجود دارد. عرصه‏ي علمي آرماني بورديو، عرصه‏ي است كه بطور مدام بر مشاركت‏كنندگانش علاقه و توجه به عينيت را يادآوري مي‏كند. او استدلال مي‏كند كه ظهور عينيت استعلايي نياز به شرايط تاريخي و اجتماعي خاصي دارد. عرصه‏ي علمي دقيقاً آن عرصه‏ي است كه در آن عينيت مي‏تواند برآورده شود. ساختار عرصه‏ي علمي آنچنان است كه بطور فزاينده‏ي خودگردان مي‏شود و ورودي آن بطور فزاينده‏ي سخت مي‏شود. علاوه بر اين، عرصه‏ي علمي نوعي موشكافي دقيق درون ذهني در مورد نظريه‏ و داده نيز انجام مي‏دهد. اين مسئله تحت تاثير قراردادن آنهايي كه در درون عرصه هستند را مشكل مي‏سازد، مثلاً تحت تاثير سياست قرارگرفتن. بنابراين، ساختار عرصه‏ي علمي بر اعضايش طبيعت‏هاي ثانويه‏ي را تحميل مي‏كند كه به گونه‏ي ظريفي با عينيت پيوند خورده‏اند.
زبان
بورديو زبان‏ را تنها يك وسيله‏ي ارتباطي نمي‏داند، بلكه به نظر او زبان يك سازوكار قدرت نيز هست. يكي از كاربردهاي زبان تمايزگذاشتن ميان موقعيت رابطه‏ي افراد در یک عرصه يا فضاي اجتماعي است ـ استفاده‏هاي متفاوت از زبان موقعيت‏هاي خاص هريك از اعضاء را تصريح مي‏كند. پس، كنش‏هاي زباني آشكاركننده‏ي موقعيت‏هاي خاص هريك از اعضاء در ميدان اجتماعي و مقوله‏ي تفهمي آنهاست و ساختارهاي عيني عرصه  اجتماعي را بازتوليد مي‏كند. اينها تعيين‏كننده‏هاي است كه در گوش دادن، قطع كلام ديگري، سوال پرسيدن و سخنراني و درجات مربوط به آنها ديده مي‏شود.

ارتباط پيربورديو با فراساختارگرايي
عده‏ي بورديو را به عنوان يك فراساختارگرا در نظر مي‏گيرند. با اين وجود، شايد اين در مورد بورديو كه چندين ويژگي فراساختارگراها را ندارد، درست نباشد. از جمله اينكه، او حقيقت و واقعيت را به احتمال فرهنگي محول نمي‏كند. به بيان دقيقتر، به نظر او، حقيقت تحت شرايط تاريخي خاصي (مثل شرايطي كه ميدان علمي را شكل مي دهد) توليد مي‏شود. واقعيت‏ها نيز به گونه‏ي تاريخي بوجود مي‏ايند اما نمي‏توان آنها را به شرايط آفرينش تاريخي‏شان تقليل داد. علاوه بر اين برخلاف ساختارگرايي و شايد فراسختارگرايي، بورديو خواهان آنست كه نقش كنشگر اجتماعي در ساختن معنا حفظ شود. در حاليكه متفكران فراسختارگرا بر سر اين مسئله كه چيزي به نام ”خود“ وجود ندارد ، موافقند بورديو هرگز نمي‏خواهد ”خود“ را كنار بگذارد در حاليكه عامل همچنان باقي باشد. از نظر بورديو عامل اجتماعي يك عامل دومين در تحليل نيست بلكه يكي از عناصر اصلي تحقيق است كه در فهم شرايط معنادار عرصه اجتماعي لازم و ضروري است.
البته بورديو شباهت‏هاي نيز با فراساختارگرايان دارد. ضديت‏هاي دوگانه نقدي است بر فهم بورديو از طبيعت ثانويه كه حول ضديت‏هاي دووجهي فهم ساختار و به همان روال كنش ساخته مي‏شود. از نظر بورديو معنا و حقیقت جهاني و غيرتاريخي نيست. بلكه به شيوه‏ي تاريخي توليد مي‏شود و تنها زماني مي‏تواند جهان شمول باشد كه شرايط ساختن آن جهاني باشد. علاوه بر اين ،مولف در يك اوضاع و احوال اجتماعي كه تا اندازه‏ي طبيعت ثاثويه مولفان را تعيين مي‏كند، پرورش مي‏يابد. با اين وجود، مولف، به هيچ وجه در كارش عامليت را به خوبي مورد استفاده قرار نمي‏دهد. اثر صرفاً توليد محيط اجتماعي نيست، بلكه در بردارنده منشي است كه در آن مولف در يك فضاي امكانيِ از نظر اجتماعي ساختار يافته به سر مي‏برد. در حاليكه اثر در ساختارهاي طبيعت ثانويه و عرصه ساخته شده است، به هيچ وجه بر طبق كنش‏هاي معنادار مولف ساخته نشده است.
بورديو آرزو دارد كه ساختارگرايي و پديدارشناسي را با هم تركيب كند و پلي ميان عينيت‏گرايي و ذهنيت گرايي ايجاد نمايد. در انجام چنين كاري او تلاش مي‏كند كه تعادلي ميان ساختارهاي عيني جامعه و عاملان اجتماعي درون ان برقرار سازد. او خیمه های ساختارگرايي و فراساختار گرايي را نمي‏پذيرد. به بيان دقيقتر او خود را يك ساختارگرايي تكويني مي‏داند تا جاييكه تلاش مي‏كند ايجاد تاريخي ساختارهاي اجتماعي را از طريق شرايط عيني اجتماعي و كنش‏هاي معنادار و شيوه‏هاي سكونتي عاملان، درك كند.

ميراث
روزنامه‏ي گاردين در آگاهي در گذشت پيربورديو نوشت كه: "به دلايل بسياري، بورديو پيشرو روشنفكران حال حاضر فرانسه بود ... متفكري هم رتبه با فوكو، بارت و لاكان“. آثار بورديو به دوازده زبان ترجمه شده و بر تمامي حوزه هاي علوم اجتماعي و انساني تاثيرگذاشته است. بعضي از آثار او نه تنها در جامعه‏شناسي بلكه در مردم‏شناسي، آموزش و پرورش ومطالعات فرهنگي كلاسيك از ارزش فراواني بر خودار است. كتاب تشخص، نقد اجتماعي داوري بوسيله‏ي ”موسسه‏ي جامعه‏شناختي بين‏المللي“ يكي از 20 اثر مهم قرن در حوزه‏ي جامعه‏شناسي معرفي گرديده است، كتاب ”نظريه‏ي كنش“ او يكي از كتاب هاي بسيار معروف در جهان است. ”قواعد هنر“ بر جامعه‏شناسي ،تاريخ ،ادبيات و زيبايي‏شناسي تاثيرات بسزايي داشته است.
در فرانسه بورديو يك دانشگاهي برج عاج‏نشين به حساب نمي‏آمد بلكه يك فعال احساساتي بود. علاوه بر اين، گاردين در سال 2003 يك فيلم مستند درباره‏ي پيربورديو با عنوان ـ جامعه‏شناسي يك ورزش رزمي است ـ در پاريس به نمایش گذاشت .از نظر بورديو، جامعه‏شناسي نوعی تلاش رزمي براي نشان دادن ساختارهاي نيانديشيده ی است كه در زير كنش‏هاي شناختي و اشاره‏ي عاملان اجتماعي قرار دارد. در نظر او جامعه‏شناسي همچون ابزار نبرد خشونت نمادين است و عرصه‏هاي پنهاني را آشكار مي‏كند كه در آن افراد مي‏توانند آزاد باشند.
كارهاي بورديو همچنان اثر بخش باقي مانده است و جامعه‏شناساني مثل لويس واكانت اصرار دارند تا اصول نظري و روش‏شناختي بورديو را در كارهايشان به كار ببرند و آنچه را كه بورديو مشاهده‏ي مشاركتي و واكانت جامعه‏شناسي جسماني مي‏نامد، عملي سازند.